Mustafa Kemal Atatürk

Seyahat(name)lerdeki Antakya – 1

Böyle bir kitapta elbette en çok olmasını istediğim kişi Mustafa Kemal Atatürk idi. “Hatay benim şahsi meselem” diyerek giriştiği mücadelede Hatay’ı anavatana kavuşturan kişi olduğunu sadece Hataylılar değil bütün dünya biliyor çünkü.

Atatürk’ün günümüzde Hatay sınırları içinde yer alan Dörtyol ilçesine en az üç kez geldiği biliniyor. Ama yaşadığı dönemde Adana’ya bağlı Döryol dışında Hatay sınırları içinde bir yere gelip gelmediği konusunda net bir bilgi yoktur. Hatta gelmediği yönündedir günümüze ulaşan bilgiler. Ama ülkemiz tarihinde Atatürk’ün liderliğiyle kesişen ve ancak günlerle sayılı öyle tarihsel dönemler vardır ki bunlardan biri özelde Hatay’ı ve Antakya’yı çok yakından ilgilendirir.

Birinci Dünya Savaşında Almanya ile müttefik olan Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesi ile savaşı resmen kaybetmişti. Bu tarihi takip eden kısa zamanlar zarfında Anadolu dört bir yandan işgal edilecekti.

Mütarekenin çok değil sadece birkaç gün öncesine gittiğimizde çok önemli gelişmelerin yaşandığını da biliyoruz. Örneğin bu anlaşmadan sadece dört gün önce, 26 Ekim 1918’de Katma Muharebesi’nde güneyden başlayıp sürekli kuzeye yani Anadolu’ya doğru ilerleyen düşman kuvvetler açık bir yenilgiye uğratılmıştı. Suriye Filistin cephesinden arta kalan askerle kazanılan bu zaferin komutanı Mustafa Kemal Atatürk’tü. Katma Muharebesi 1. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı adına son yapılan savaştı ve kazanılmıştı.

Katma, günümüzde Zeytin Dalı Harekatı ile Türk ordusunun kontrolü altına geçen Afrin’de Racu’ya bağlı bir yerdi. Mustafa Kemal Halep’ten çekildiğinde kalan orduyu Racu’da tutmuş ve emperyalistlerin Anadolu’ya geçmeleri önünde bir set oluşturmuştu. Hatay ve çevresinde gelişen olaylara sahne olan 1918 yılının ekim ayının bu son günleri sadece Hatay’ı değil, bütün yurdu çok yakından ilgilendirmektedir. Atatürk o günlerde Misakı Milli sınırlarını planlamış, Antep gibi şehirlere silah göndermiş, milli müdafaa cemiyetlerinin örgütlenmesi çağrıları yapmış, 28 Ekim 1918 tarihinde Kilis’e geçmiştir. 31 Ekim 1918’de Adana’da olacaktır ve o tarihte Yıldırım Ordular Grup Komutanlığı görevini Alman general Liman Von Sanders’tan alacaktır.

Bazı kaynaklar Mustafa Kemal’in Kilis’ten sonra tekrar Racu’ya gittiğini yazar. Kilisli yerel tarihçiler de Mustafa Kemal’in 6 saat Kilis’te kaldığını sonra telgraf için Katma’ya geri döndüğünü söyler. Kesin olan şudur ki 28 Ekim’i 29 Ekim’e bağlayan gece Atatürk Kilis’tedir. Ayrıca Racu’ya tekrar gitsin ya da gitmesin 31 Ekim 1918 tarihinde de Adana’dadır.

Her iki alternatifte de şunu söylemek pekala mümkündür.
Atatürk Adana’ya hangi yol ve araçla giderse gitsin Güzergahı Hatay sınırları boyuncadır.

Ama burada çok önemli bir ayrıntı daha vardır.

Cumhuriyet bu tarihten beş yıl sonraya bir gün kala kurulmuştur.

Bazı kaynaklar Atatürk’ün özellikle bu tarihi seçtiğini ve çok ağır bir yenilgi anlamına gelen Mondros Mütarekesi’nin üzerinden henüz beş yıl geçmeden cumhuriyeti ilan ettiğini yazar.

Bir başka deyişle Cumhuriyetin filizleri de aslında Atatürk’ün Kilis’ten ya da Racu’dan Adana’ya yolculuk yaptığı süreçte ve güzergahında Hatay sınırları varken ekilmiştir.