Charles Perry’nin Gözünden 1740’lı Yıllarda Antakya
Charles Perry’nin Gözünden 1740’lı Yıllarda Antakya
18. yüzyılın önemli İngiliz gezginlerinden ve doktorlarından Charles Perry, Levant coğrafyasını anlattığı eserinde Antakya’ya da geniş yer ayırmıştır. 1740’lı yıllarda gördüğü Antakya, bir yandan yıkılmış bir imparatorluk kentini, öte yandan hâlâ ayakta duran görkemli surlarıyla ziyaretçilerini hayran bırakan eski dünyanın izlerini taşımaktadır.
İngiliz Doktor Charles Perry Kimdi?
Charles Perry (1698-1780), İngiliz doktor, araştırmacı ve yazardı. 1739-1742 yılları arasında Fransa, İtalya, Mısır, Filistin, İstanbul, Suriye ve Yunanistan’ı kapsayan uzun bir Doğu seyahati gerçekleştirdi.
Bu seyahatin ardından üç cilt halinde yayımladığı A View of The Levant: Particularly of Constantinople, Syria, Egypt and Greece isimli eserinde İstanbul’dan Kudüs’e uzanan yolculuğunu ayrıntılı biçimde anlatırken Antakya’yı da ihmal etmedi.
Harim’den Antakya’ya Yedi Buçuk Saat
Charles Perry, Antakya’ya Harim üzerinden yaklaşık yedi buçuk saat süren bir yolculuk sonunda ulaştığını belirtmektedir. Şehre girişini ise bugün de adı bilinen Demirköprü tarafından yaptığını yazar.
Muhteşem Geçmiş, Sefil Bir Şehir
Charles Perry’nin Antakya hakkındaki ilk izlenimleri dikkat çekicidir.
Eski çağların Antakya’sını;
- “Muhteşem”
- “Ünlü”
- “Büyük bir şehir”
olarak tanımlarken, kendi dönemindeki Antakya için ise oldukça sert ifadeler kullanır.
“Sefil” ve “pis” bir şehir…
Ancak bu olumsuz değerlendirme yalnızca şehir dokusu içindir. Çünkü Perry’nin hayran kaldığı başka bir unsur vardır.
Antakya Surlarına Hayran Kalıyor
Charles Perry’nin eserinde en uzun tasvirlerden biri Antakya surlarına ayrılmıştır.
Ona göre bu surlar;
- Zariftir.
- Olağanüstü kalındır.
- Son derece dayanıklıdır.
- Mükemmel taş işçiliğine sahiptir.
Perry, bu surların kentin geçmiş ihtişamını günümüze taşıyan en önemli yapı olduğunu söyler.
“Mükemmel malzemelerden yapılmış bu surlar, bozulmamış ihtişamının en önemli delilleridir.”
“Tunçtan Daha Sağlam”
Charles Perry, Antakya surlarını anlatırken Roma şairi Quintus Horatius Flaccus (Horace)‘ın ünlü Latince sözünü hatırlatır.
Aere Perennius
“Tunçtan daha sağlam.”
Bu benzetme, surların sağlamlığı karşısında duyduğu hayranlığın en güçlü ifadesidir.
Dağa Tırmanan Surlar
Perry’ye göre şehir surları yaklaşık 50-55 derecelik oldukça dik bir eğimle Habib-i Neccar Dağı’na doğru yükselmektedir.
Yaklaşık her 80-90 adımda bir kule bulunmaktadır.
Fakat onu en fazla etkileyen bölüm, surların dağın zirvesine doğru neredeyse dik biçimde yükseldiği kesimdir.
“Gerçekten muazzam.”
Bu ifadeyi özellikle kullanması, Antakya surlarının 18. yüzyılda bile Avrupalı gezginleri nasıl etkilediğini göstermektedir.
Şehrin En Dikkat Çekici Yapısı
Charles Perry yalnızca surlardan söz etmez.
Ona göre şehrin en dikkat çekici eserlerinden biri, Halep Kapısı (Bab-ı Bolus / Aziz Paul Kapısı)‘ndan girildiğinde sol tarafta bulunan büyük çeşmedir.
Bugün artık yerinde bulunmayan bu çeşme, 18. yüzyılda Antakya’nın en önemli kent simgelerinden biri olarak görülmektedir.
Çevlik ve Titus Tüneli
Charles Perry, bugünkü Samandağ-Çevlik bölgesini anlatırken Seleukos tarafından kurulan antik Seleukeia Pieria kentinden söz eder.
Antik limanın zamanla alüvyonlarla dolmasını önlemek amacıyla Roma döneminde açılan ve bugün Titus Tüneli ya da Vespasianus Tüneli adıyla bilinen mühendislik harikasını ayrıntılı biçimde anlatır.
Ona göre bu yapı, dağlardan gelen sel sularını limana ulaşmadan denize yönlendirmek amacıyla inşa edilmiştir.
Bugün İçin Önemi
Charles Perry’nin satırları, 18. yüzyıl Antakya’sını görebilmemiz açısından büyük önem taşımaktadır.
Bir yandan ekonomik olarak zor günler geçiren, öte yandan Roma döneminden kalan devasa surlarıyla hâlâ ziyaretçilerini hayran bırakan Antakya’nın yaklaşık üç yüz yıl önceki görünümünü, bir İngiliz doktorun gözlemleri sayesinde ayrıntılı biçimde öğrenebiliyoruz.
Özellikle Antakya surları hakkında verdiği ayrıntılar, bugün artık büyük bölümü ortadan kalkmış olan tarihî savunma sisteminin 18. yüzyıldaki durumunu belgeleyen en değerli tanıklıklardan biridir.
Kaynakça
Charles Perry, A View of The Levant: Particularly of Constantinople, Syria, Egypt and Greece, Londra.