Flavius Claudius Iulianus Kimdi?

Flavius Claudius Iulianus, daha yaygın bilinen adıyla Julian, 331 yılında doğmuş, 363 yılında hayatını kaybetmiş Roma imparatorudur. 361 ile 363 yılları arasında imparatorluk yapmış; felsefeyle, edebiyatla ve Platoncu düşüncelerle yakından ilgilenmiştir.

Julian imparator olmadan önce Avrupa’da zaferler kazanmış bir komutandı. Soyundan geldiği Büyük Konstantin ve aile çevresi gibi Hristiyan geleneklerine göre yetiştirilmiş, hatta ruhban sınıfının ast bir üyesi olarak takdir görmüştü.

Akıntıya Karşı Kürek Çekmek

Julian’ın amacı Roma İmparatorluğu’nu eski gücüne kavuşturmaktı. Ancak artık tarihsel yerini büyük ölçüde doldurma aşamasına gelmiş çok tanrılı dini savunması, akıntıya karşı kürek çekmekten başka bir şey değildi.

Buna rağmen Julian, iktidarı tam olarak ele geçirdiği andan itibaren başka imparatorlardan çok da farklı davranmadı. Roma İmparatorluğu gibi gücünü ordusundan ve yayılmacılığından alan büyük bir siyasi yapının başındaki kişiden beklenen neyse onu yaptı. İktidarına engel gördüğü akrabaları dâhil birçok kişiyi tasfiye etti.

Onun hakkında olumlu sözler söyleyen az sayıdaki isimden biri olan Ammianus Marcellinus bile, Julian’ı bu tasfiyeciliği nedeniyle eleştirmişti.

Pers Seferi ve Antakya

Julian da kendisinden önceki birçok Roma imparatoru gibi Doğu’da kazanacağı zaferlerin hayalini kuruyordu. Ününü ancak böyle bir zaferle sağlamlaştırabileceğini düşünüyordu. Doğudaki büyük düşman ise Romalıların sürekli karşı karşıya geldiği Perslerdi.

Kaynaklara göre Julian’ın Perslere karşı hazırladığı ordu, 4. yüzyılda yabancı bir düşmana karşı kurulmuş en büyük Roma ordularından biriydi. Ne var ki bu sefer Julian için başarı getirmedi. Hayatını kaybetmekle kalmadı; kendisinden sonra gelen Roma hükümdarlarına, Roma topraklarından koparak genişlemiş daha güçlü bir Pers tehdidi bıraktı.

Julian 18 Temmuz 362’de Antakya’ya Geldi

Tarihte son pagan Roma İmparatoru olarak bilinen Julian, Perslere karşı yürüttüğü sefer sürecinde ordusuyla birlikte İstanbul’dan ayrıldı. 18 Temmuz 362 tarihinde Antakya’ya geldi ve yaklaşık dokuz ay boyunca burada kaldı.

Julian’ın üç yılı bile bulmayan kısa imparatorluk süresinin dokuz ayını Antakya’da geçirmesi, tarihin akışını etkileyen olayların önemli bir bölümünün Antakya’da yaşanması anlamına gelir.

Hristiyan Bir Şehirde Pagan İmparator

Julian’ın imparator olduğu dönem, Hristiyanlığın Roma İmparatorluğu sınırları içinde hızla yayıldığı bir süreçti. Bu yayılmanın en güçlü biçimde görüldüğü şehirlerden biri de Antakya’ydı. Hatta bu dönem için Antakya’dan artık bir Hristiyan şehri olarak söz etmek mümkündür.

Julian ise bu gidişata karşı çıkıyor, insanların eski pagan inanışlarına dönmesi için çaba harcıyordu. Ancak Antakya’da bu çaba beklediği karşılığı bulmadı.

Daphne’deki Apollon Tapınağı Yangını

Bu olaylardan kısa süre sonra Daphne’deki Apollon Tapınağı’nda büyük bir yangın çıktı. Böylece pagan inanışının Antakya’daki en büyük sembollerinden biri bir daha kullanılamaz hâle geldi.

Julian yangından Hristiyanları sorumlu tuttu ve bunun üzerine kentin en büyük kilisesini ibadete kapattı. Bu gelişme, Antakya’daki dini gerilimin ne kadar yüksek olduğunu gösteren en önemli olaylardan biridir.

Antakya’daki Kıtlık

Julian’ın Antakya’da bulunduğu dönemde şehirde eşi benzeri görülmemiş bir ekonomik kriz ve kıtlık vardı. Hatta bu kıtlık, tarihin en iyi belgelenmiş kıtlıklarından biri olarak anılır.

Julian’ın ordusunun Antakya’da aylarca kalması kıtlığı daha da artırmış olmalıdır. Kaynaklar, sefer için şehirde bekleyen devasa ordunun iyi beslendiğini aktarır. Bu durum doğal olarak imparator ile Antakya halkı arasındaki mesafeyi daha da büyütmüştür.

Julian ise Misopogon adlı hiciv metninde kıtlığın sorumlusu olarak Antakyalı stokçuları göstermiştir.

Misopogon: Sakal Düşmanı

Antakyalılar Julian’ın görünüşüyle, özellikle de dağınık sakalıyla alay ediyordu. Julian buna karşılık Misopogon yani “Sakal Düşmanı” adıyla bilinen hiciv metnini kaleme aldı.

Bu metinde aslında çok iyi şeyler yapmaya çalıştığını, fakat Antakyalıların kendisini anlamadığını, sürekli aşağıladığını ve küçümsediğini yazdı.

Daha da ilginç olanı, bu metnin Antakya’nın en büyük anıtlarında sergilenmiş olmasıdır. Bir imparatorun, kendisini alaya alan bir şehre karşı yazdığı savunma ve saldırı metnini yine o şehirde teşhir etmesi, Antakya tarihinin en dikkat çekici olaylarından biridir.

Ammianus Marcellinus ve Libanius’un Tanıklığı

Julian’ın Antakya’da kaldığı dokuz aylık dönem hakkında oldukça net bilgilere sahibiz. Bunun nedeni yalnızca Julian’ın kendi eserlerinin günümüze ulaşması değildir.

Aynı zamanda Roma tarihinin en önemli kaynaklarından birini yazan Ammianus Marcellinus ile Antakyalı büyük sofist Libanius, bu dönemin birinci elden tanıklarıdır.

Julian’ın kendi metinleri, Ammianus’un anlatıları ve Libanius’un eserleri birlikte okunduğunda, 4. yüzyıl Antakya’sı hakkında son derece canlı bir tablo ortaya çıkar.

Antakya’da Dokuz Ayın Sonuçları

1. Antakya’da kıtlık ve ekonomik kriz Julian’ın gelişiyle daha görünür hâle geldi.
2. Paganizmi canlandırma girişimleri Antakya’da başarısız oldu.
3. Antakya, Pers seferi için Roma ordusunun lojistik üssü hâline geldi.
4. Antakyalılar Julian’ı benimsemedi ve onunla alay etti.
5. Julian Misopogon ile Antakyalılara cevap verdi.
6. Daphne’deki Apollon Tapınağı yangınla yok oldu.
7. Şehirde Hristiyanlık ile paganizm arasındaki gerilim açık biçimde görünür hâle geldi.